https://drive.google.com/file/d/1rw1P4sLNup9eS6LHBWKzxamQYSVS7fuP/view?usp=sharing
Τό ἐμπροϋπόθετον τῆς Θείας Σαρκώσεως
Ὁ Θεός, μέσα ἀπό τήν πανγνωσίαν Του πολύ πρίν ἀπό τήν δημιουργία τῆς κτίσεως, προβλέποντας τήν πτῶσιν τοῦ ἀνθρώπου καί ἔχοντας ὡς σκοπόν τήν θέωσιν αὐτοῦ, ἀλλά καί ὁλόκληρης τῆς ὑπολοίπου κτίσεως, συμπεριέλαβε τήν θείαν ἐνανθρώπησιν ὡς τέλος μέσα σέ ἕνα ἑνιαῖον θεϊκόν σχέδιον.
Ἡ πτώσις δέν ὑπῆρξε διά τόν Θεόν ἕνα ἀπρόβλεπτον γεγονός, ὥστε νά Τόν ἐξαναγκάσῃ νά μεταβάλῃ τό σχέδιό Του, ἤ νά ἐπιφέρῃ κάποιον ἐξαναγκασμόν εἰς τήν Θείαν Οἰκονομίαν.[1] Ἡ θεία αὕτη πρόγνωσις οὐδόλως ἀναιρεῖ τήν αὐτεξούσιον ἐλευθερίαν τοῦ ἀνθρώπου· ὁ Θεός προεώρα, ἀλλ' οὐ προητοίμαζε τήν πτῶσιν.[2]
Ἡ ἐνανθρώπησις κατέστη ἀναγκαία ἐπί τῷ λόγῳ ὅτι ἡ πτῶσις εἶχε ὀντολογικήν σημασίαν[3] καί οὐχί μόνον ἠθικήν∙ εἰσήγαγε, δηλαδή τήν φθοράν καί τόν θάνατον εἰς τήν ἀνθρωπίνην φύσιν. Διό καί μόνον ὁ Δημιουργός[4] θά ἠδύνατο νά φέρῃ τήν ἀποκατάστασιν αὐτῆς, ὄχι μόνον εἰς τό ἀρχαῖον κάλλος τό ὁποῖον εἶχε ἀπωλέσει, ἀλλά καί πέραν τούτου, πρός τήν τελείαν θέωσιν.
Ἡ Θεία ἐνανθρώπησις ἐπιφέρει σταθερότητα εἰς τήν πορείαν τῆς θεώσεως, ἡ ὁποία θά ἦτο ἐπισφαλές εἰς ἀντίθετον περίπτωσιν, καθ' ἥν ἡ θέωσις θά ἐπεδιώκετο ἄνευ τῆς Σαρκώσεως.[5]
Ὡστόσο, ἡ ἐνανθρώπησις δέν προέκυψε ὡς ἀνάγκη ἐπιβαλλομένη εἰς τόν Θεόν λόγῳ τῆς πτώσεως, διότι ὁ Θεός δέν ἐξαναγκάζεται, καθώς εἶναι ἐκ φύσεως ἐλεύθερος. Ὁ Κύριος ἐνηνθρώπησε ἕνεκα τῆς πτώσεως ἐξ ἀμετρήτου ἀγάπης. Τό κίνητρον δηλαδή ἦταν ἡ ἀγάπη καί τό ἔλεος καί ὄχι κάποια ἡ ἀνάγκη ἐπιβαλλομένη ἔξωθεν.
Ἐδῶ δίδεται καί ἡ ἀπάντησις εἰς τήν φράσιν "αὐτὸ δὲ οὐδενὸς ἕνεκα"[6]∙ δέν ὑπῆρξε κάποια ἐξωγενής αἰτία, ἡ ὁποία νὰ ἐξαναγκάζῃ τὸν Θεὸν πρὸς τὴν Σάρκωσιν, πέραν τῆς ἰδίας Αὐτοῦ ἀγαθότητος καὶ φιλανθρωπίας. Τοῦτο γίνεται φανερό καί ἀπό τό ὅτι ὁ Θεός θά ἠδύνατο νά ἀποκαταστήσῃ τόν ἄνθρωπον καί χωρίς τήν ἐνανθρώπησιν,[7] ἐπέλεξε ὅμως αὐτόν τόν τρόπον, διότι οὕτως ἔκρινεν.[8] Καί αὐτό ἀποτελεῖ μεγάλην ἀπόδειξιν τῆς θείας ἐλευθερίας καὶ ὄχι κάποιας ἀνάγκης ὡς πρὸς τὴν ἐνανθρώπησιν.
Ὑπό τό πρίσμα αὐτό, ἡ ὑπόθεσις τί θά γινόταν ἐάν δέν εἶχε ἐπέλθει ἡ πτῶσις παραμένει ὑπόθεσις καί δέν πρέπει νά ἐξετάζεται ὡς πραγματικόν γεγονός. Ἡ Ὀρθόδοξος Θεολογία δέν ἐρείδεται ἐπί ἀφῃρημένων διανοητικῶν σεναρίων ἢ στοχασμῶν, ἀλλ’ ἐπί τῆς ἱστορικῆς Ἀποκαλύψεως τοῦ Θεοῦ.[9]
Ὁ Θεός δέν ἐνεργεῖ βάσει ἐνδεχομένων, ἀλλά συμφώνως πρός τήν τήν προαιώνιον Αὐτοῦ βουλήν. Συνεπῶς, ἡ ἀναζήτηση μιᾶς "ἀπροϋποθέτου"[10] ἐνανθρωπήσεως ἐκτός τοῦ πλαισίου τῆς πτώσεως καί τῆς Λυτρώσεως κινδυνεύει νά μετατρέψῃ τό ζῶν Μυστήριον τῆς Θείας Οἰκονομίας εἰς ἀποστειρωμένην φιλοσοφικήν θεωρίαν.
Ἔτσι, ἡ ἀρχή τοῦ σχεδίου τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ ἄχρονος σύλληψις τῆς θείας βουλῆς, ἐνῷ ἡ ἐνανθρώπησις συνιστᾷ τό τέλος αὐτῆς ἕνεκα τῆς ἡμετέρας σωτηρίας∙ πρόκειται περὶ δύο πραγματικοτήτων ἀναποσπάστως συνδεδεμένων. Ἡ ἀπόσπασις τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀπὸ τὸ σωτηριολογικὸν πλαίσιον τῆς Θείας Οἰκονομίας δύναται νὰ συσκοτίσῃ τὴν σωστικὴν σημασίαν τοῦ Σταυροῦ καὶ τῆς Ἀναστάσεως.
[1] Ί. Δαμασκηνοῦ, PG 94, 981AB. - ΕΠΕ, Τόμ. 1, σελ. 238: "...οὐ γὰρ παρεῖδεν ὁ πανάγαθος καὶ ὑπεράγαθος καὶ πάσης ἀγαθότητος ἐπέκεινα, ὁ τὸν ἄνθρωπον μὴ ὄντα εἰς τὸ εἶναι παραγαγών... ἀλλὰ παιδεύσας πολυμερῶς... οὐκ ἀνάγκῃ, ἀλλ’ ἀγαθότητι καὶ σοφίᾳ τὴν δυσχερεστάτην καὶ χαλεπωτέραν ἐξετέλεσε σωτηρίαν".
[2] Ὅπ. π., PG 94, 969AB. - ΕΠΕ, Τόμ. 1, σσ. 212–215: " Χρὴ γινώσκειν, ὡς πάντα μὲν προγινώσκει ὁ Θεός, οὐ πάντα δὲ προορίζει. Προγινώσκει γὰρ καὶ τὰ ἐφ’ ἡμῖν, οὐ προορίζει δὲ αὐτά· οὐ γὰρ θέλει τὴν κακίαν γίνεσθαι, οὐδὲ βιάζεται τὴν ἀρετήν".
[3] M. Ἀθανασίου, PG 25, 104-105: "Οἱ γὰρ ἄνθρωποι, ἀποστραφέντες τὰ αἰώνια καὶ τῇ τοῦ διαβόλου συμβουλῇ εἰς τὰ φθαρτὰ τραπέντες, αἴτιοι ἑαυτοῖς τῆς ἐν τῷ θανάτῳ φθορᾶς γεγόνασιν, ὄντες μὲν φύσει φθαρτοί, χάριτι δὲ τῆς τοῦ Λόγου μετουσίας τοῦ κατὰ φύσιν ἐκφυγόντες, εἰ μεμενήκεσαν καλοί...".
[4]Γρηγορίου Παλαμᾶ, Ὁμιλ. 16, παρ. 10, ΕΠΕ, τόμ. 9, σελ. 437: "Εἰ μή γάρ ὁ συναΐδιος τοῦ Πατρός ἐνηνθρώπησε Λόγος, φύσει ἄν ἔδοξεν εἶναι ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, οὐδείς γάρ ἐξ αἰῶνος ἀναμάρτητος ἐγένετο ἄνθρωπος...".
Μ. Ἀθανασίου, PG 26, 289: "Πῶς τοίνυν οἷον τε ἦν παρὰ τῶν γενητῶν λυθῆναι τὴν ἁμαρτίαν; ἀλλ' ἔλυσέ γε αὐτὸς ὁ Κύριος, ὡς εἶπεν αὐτὸς, Ἐὰν μὴ ὁ Υἱὸς ὑμᾶς ἐλευθερώσῃ· καὶ ἔδειξεν ἀληθῶς ὁ Υἱὸς ὁ ἐλευθερώσας, ὡς οὐκ ἔστι κτίσμα, οὐδὲ τῶν γενητῶν, ἀλλὰ ἴδιος Λόγος, καὶ εἰκὼν τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, τοῦ καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν ἀποφηναμένου καὶ ἀφιέντος μόνου τὰς ἁμαρτίας".
[5] Μ. Ἀθανασίου, PG 26, 404: "Ἄνθρωπος μὲν γὰρ μόνος λαμβάνων δυνατόν ἔχει καὶ τὸ ἀφαιρεθῆναι· καὶ τοῦτο ἐπὶ τοῦ Ἀδὰμ ἐδείχθη· λαβὼν γὰρ ἀπώλεσεν. Ἵνα δὲ ἀναφαίρετος ἡ χάρις γένηται, καὶ βεβαία φυλαχθῇ τοῖς ἀνθρώποις, διὰ τοῦτο αὐτὸς ἰδιοποιεῖται τὴν δόσιν, καὶ λέγει ἐξουσίαν εἰληφέναι ὡς ἄνθρωπος, ἣν ἀεὶ ἔχει ὡς Θεός· καὶ λέγει, "Δόξασόν με", ὁ ἄλλους δοξάζων, ἵνα δείξῃ ὅτι σάρκα χρῄζουσαν ἔχει τούτων".
[6] Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Πρός Θαλάσσιον, Ἐρωτ. 60, ΕΠΕ, τόμ. 14Γ, σελ. 188.
[7] Γρηγορίου Παλαμᾶ, Ὁμιλ. 16, παρ 1, ΕΠΕ, τόμ. 9, σελ. 423: "Καί ὅτι πολυτρόπως ὁ Θεός δυνάμενος τῆς τοῦ διαβόλου τυραννίδος λυτρώσασθαι τόν ἄνθρωπον, εἰκότως ταύτῃ μᾶλλον ἐχρήσατο τῇ οἰκονομίᾳ. Ὁ τοῦ Θεοῦ προαιώνιος καί ἀπερίπηπτος καί παντοκράτωρ Λόγος καί Υἱός πσντοδύναμος ἐδύνατο πάντως καί χωρίς τῆς οἰκείας ἐνανθρωπήσεως ρύσασθαι τόν ἄνθρωπον τῆς θνητότητος καί τῆς δουλείας τοῦ διαβόλου...".
[8] Κριτοπούλου Ὁμολογία: "...ἠπόρει ὁ Θεός ἄλλων τρόπων τοῦ σῶσαι ἡμᾶς, ἀλλ' οὗτος αὐτῷ ἄριστος ἔδοξε". Ἰ. Καρμίρη, Δογματικά Συμβολικά Μνημεῖα, τόμ. 2, σελ. 518.
[9] Ἰωάννου Χρυσοστόμου, PG 60, 568: "Μὴ περιεργάζου Δεσπότου τὴν κρίσιν, ἀγάπα μόνον τὰ παρὰ τῆς αὐτοῦ σοφίας οἰκονομούμενα...".
[10] Ὁ ὅρος "ἀπροϋπόθετος" Σάρκωσις εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστος στήν ἁγιοπατερική γραμματεία, ἀλλά εἶναι προϊόν τῆς Δυτικῆς Σχολαστικῆς Θεολογίας μέ ἐμπνευστή τόν Duns Scotus (1266–1308).
